Veertig vragen voor verrijking - PO

Van Schaik, Fannie, & Valkenburg, Suzan (2022). Veertig vragen voor verrijking - PO. Helmond: OMJS. 1 doosje met 40 krt. ISBN 6090938932911.
Deze tool biedt leerkrachten uitdagende vragen vanuit allerlei verschillende vakgebieden en prikkelen de interesse van kinderen in groep 4 t/m 8 die meer verdieping en verrijking nodig hebben. Zowel de taxonomie van Bloom als Denkbeelden zijn als bron gebruikt in de ontwikkeling van dit product om effectieve denkprocessen bij leerlingen te kunnen versterken en structuur te geven in de informatie die leerlingen moeten onthouden. De voorkant van de kaart is voor de leerling. Hieerop staat de vraag met daarbij een uitdagende introductie. De leerling gaat op onderzoek uit en verwerkt de antwoorden in een presentatie of product. De achterkant van de kaart is voor de leraar. Hierop staan suggesties om het leerproces van een leerling verder te ontwikkelen.
Binnenkort te leen in het kenniscentrum

Je kunt niet leren wat je al weet [Leren in Leiden; aflevering 2]

Documentaireserie in vier afleveringen over echt passend onderwijs.
De Leidse regio heeft een ruim aanbod aan scholen, zowel reguliere als speciale. Voor de meeste leerlingen is er wel onderwijs mogelijk, maar helemaal passend is het niet. Vooral de reguliere scholen bieden nu nog te veel van hetzelfde aan. Ondanks de Wet passend onderwijs zijn er nog veel knelpunten niet opgelost.
Waarom zijn er zoveel vroegtijdig schoolverlaters? Waarom groeit het aantal thuiszitters? ‘Passend onderwijs’ richt zich in de praktijk meer op de ‘problemen’ van leerlingen dan op hun potenties, kwaliteiten en intrinsieke motivatie. In de documentaire ‘Leren in Leiden’ wordt gekeken naar ieders mogelijkheden en 'tussen de regels door' krijgen ook zaken als inclusie en kans gelijkheid een rol.

• Aflevering 1: Passend Onderwijs
• Aflevering 2: Je kunt niet leren wat je al weet
  In deze documentaire probeert Jan Stap te ontrafelen waarom zulke hoog intelligente kinderen vaak vastlopen op school? Hij geeft inzicht in de situatie, de capaciteiten en de belevingswereld van hoogbegaafde, of makkelijk lerende kinderen. En waarom de school vaak zo slecht past, dat ze ernstige psychische klachten krijgen.
• Aflevering 3: Weten wie ik ben
• Aflevering 4: Competente rebellen

Open de documentaires Leren in Leiden

Hoe kun je materialen effectief inzetten voor (hoogbegaafde) leerlingen?

Lettink, D., Van Stiphout, A., Van Geloven, N., Vermeulen, L., & Samsen, E. (2022). Hoe kun je materialen effectief inzetten voor (hoogbegaafde) leerlingen? Gifted@248, herfst, 26-29.
Voor leerkrachten kan het best een zoektocht zijn om (hoog)begaafde leerlingen passende onderwijs te bieden. Welke aanpak en welke materialen kun jet het beste inzetten en waarom? In de onderzoekswerkplaats POINT leren de leerkracht-onderzoekers om vanuit de theorie én praktijk kritisch naar hun eigen handelen te kijken en de materialen die zij inzetten. Benieuwd hoe zij dit doen? Lees dan het praktijkartikel van Gifted@248, geschreven door leerkrachten van #POINT013.
Open Hoe kun je materialen effectief inzetten voor (hoogbegaafde) leerlingen? in een post op LinkedIn

Uitdagend leren in het primair onderwijs

Keeman, P. (2022). Uitdagend leren in het primair onderwijs. Talent, 24(4).
Verslag van een interview met Janneke de Wolf over een integrale aanpak voor verrijking binnen het primair onderwijs, een ontwerp voor haar afstuderen aan de opleiding Radboud International Training on High Abilities (RITHA) bij het Radboud Centrum Sociale Wetenschappen. Nu is zij RITHA Specialist in Gifted Education: ‘Ik wil eraan bijdragen dat het normaler wordt dat de bovenkant goed les krijgt.’
Open Uitdagend leren in het primair onderwijs als abonnee van Talent

Slimme kleuters en groep 3

Cora Hansen
Alphen aan den Rijn : Slimmekleuters.nl, 2021. - 424 p.
Map met lesmaterialen voor kleuters en kinderen in groep 3 met een ontwikkelingsvoorsprong. De materialen zijn bedoeld als uitbreiding en aanvulling op het activiteitenaanbod. Ze kunnen naast en onafhankelijk van elke methode gebruikt worden. De map is verdeeld in vier delen:
Deel 1: Begeleiding naar een groeimindset

• Lespakket Complimentenkaartjes: dit lespakket geeft handvatten om kinderen te complimenteren op inzet en aanpak
• Stilstaan bij Groei: met dit lespakket wordt een start gemaakt met reflecteren
• Smartgames: in dit lespakket wordt een doelgerichte aanpak besproken om met smartgames te werken aan doorzettingsvermogen en het omgaan met frustraties. 

Deel 2: Uitdagen met hogere-orde denkopdrachten

• Uitdagende ideeën bij ontwikkelingsmaterialen
• Denksleutelmaterialen: om te differentiëren in de kring. 

Deel 3: Beginnende geletterdheid

• Zin van de Week: alle kinderen ontdekken letters, woorden en zinnen. 
• Lekker Lezen: leesbevordering. Elk kind leest op zijn of haar eigen niveau.
• Presenteren kun je leren
• Vouwboekje: zelf een bokeje maken 

Deel 4: Beginnende gecijferdheid

• 100-dagenRekenproject: 100 schooldagen de tel bijhouden samen met de kinderen.
• Simon Rekenslang: lesproject over de getallenrij tot 20. 
• TekenRekenboek: de kinderen tekenen een rekenprobleem uit. 

Deze onderdelen zijn zowel als losse onderdelen (als digitale downloads) als gebundeld in de map te bestellen. 
Niet aanwezig in kenniscentrum. De map kost 149,95 euro.

Hoogbegaafdheid: emotionele ontwikkeling bij kinderen en (jong) volwassenen

Frumau, M. (2022). Hoogbegaafdheid: emotionele ontwikkeling bij kinderen en (jong) volwassenen: toolbox voor de praktijk. Houten : Bohn Stafleu van Loghum. 100 p. ISBN 9789036828246.

Niet het label hoogbegaafdheid staat centraal in dit boek, maar de emotionele ontwikkeling van kinderen en (jong)volwassenen met een hoog ontwikkelingspotentieel. Een risicofactor in hun psychosociale ontwikkeling is het ervaren van een mismatch met hun omgeving. Het boek geeft handvatten om juist het omgekeerde te bereiken. Dit heet ‘Goodness of Fit’. Het boek legt daarvoor het accent op de samenwerking tussen thuis, onderwijs en zorg. 

Dit boek beantwoordt vragen als Wat we verstaan onder hoog ontwikkelingspotentieel. Hoe we krachten, ontwikkelpunten en ontwikkelingsdomeinen in beeld krijgen. Wat maakt dat een “t”-trauma of een sociaal wenselijk masker, een Persona, ontstaat. Het laatste hoofdstuk geeft aanbevelingen voor de praktijk. Het boek wisselt theorie af met concrete praktijkvoorbeelden. Ook zijn er handige werkbladen. Deze werkbladen komen uit de Goodness-of-Fit Dialoog Toolbox, waarbij ook een kaarttool en een bordspel horen.

 
Dit boek verschijnt in juli 2022 en kost 32,99 euro

Talentgedreven onderwijs geven

Pronk, E., & Busschots, E. (2020). Talentgedreven onderwijs geven: praktische handvatten voor leraren basisonderwijs. Assen: Van Gorcum. 224 p. ISBN 9789023256779.
Het basisboek beschrijft tien samenhangende thema’s die het landschap vormen voor onderwijs geven vanuit talent. Het vertrekpunt is daarbij steeds opnieuw diegene die dat onderwijs verzorgt: de (toekomstige) leerkracht. De eigen talenten vormen het fundament onder de manier waarop de leerkracht lesgeeft aan (jonge) kinderen en aan jongeren. En door eigen talenten bewust in te zetten kan de leerkracht een voorbeeld zijn voor de leerlingen. Dan wordt er talent gedreven onderwijs gegeven.
Bij het basisboek is een werkboek verschenen. 

Pronk, E., & Busschots, E. (2020). Talentgedreven onderwijs geven: werkboek. Assen: Van Gorcum. 220 p. ISBN 9789023258810.
Dit werkboek is bedoeld als logboek van de eigen talenten en processtappen. Een aantal opdrachten uit het basisboek komt in dit werkboek terug, verrijkt met extra reflecties en verdiepingsoefeningen. Het werkboek wil de leerkracht ondersteunen om een verschil te maken voor kinderen en jongeren, door hen te versterken van binnenuit.

Beide boeken zijn niet aanwezig in het kenniscentrum en kosten respectievelijk 34,95 en 20,00 euro.

Scan HB

Kuipers, J. (2021). Scan HB: kwaliteitsmeter onderwijsaanbod. Drachten : Eduforce
ScanHB wil zicht bieden op de kwaliteit van het beleid en de professionaliteit van medewerkers in het basisonderwijs als het gaat om het onderwijsaanbod aan talentvolle/hoogbegaafde leerlingen. De inhoud bestaat uit 12 online scanlijsten. Deze lijsten hebben betrekking op de beleidsbeschrijving (wat we willen) en op het handelen in de praktijk (wat we doen). Naast een beeld van kwaliteiten en de eventuele verbeterpunten worden per lijst uitgebreide aanbevelingen gegeven. Er wordt volledig online gewerkt met de ScanHB. Van alle lijsten kunnen aan het eind een compleet schooldossier als PDF-bestand gedownload worden. De school kan zelf bepalen welke lijsten gebruikt worden, door wie de lijsten worden ingevuld en hoe vaak. Na het invullen van een lijst wordt een conclusieblad met verbeterpunten en adviezen gegenereerd. Het aantal uitvoerenden per school om met ScanHB aan de slag te gaan is ongelimiteerd, evenals de frequentie van het invullen van de lijsten. Er is een eenmalige aanschafprijs voor ScanHB en jaarlijkse onderhoudskosten. Er kan eerst een gratis demoversie aangeschaft, de school ontvangt dan twee lijsten om uit te proberen.
Niet aanwezig in het kenniscentrum

‘En nu?! Denken over de toekomst van begaafdheidsonderwijs in Nederland’

Uit een onlangs verschenen onderzoeksrapport blijkt dat sommige ouders van begaafde kinderen blij zijn met voltijdsbegaafdheidsonderwijs. Sinds hun kinderen daarmee zijn gestart, is hun welbevinden toegenomen, geven ze aan. Is deze vorm van onderwijs daarom dé oplossing voor begaafde kinderen? Volgens Eleonoor van Gerven en Anouke Bakx is die conclusie te kort door de bocht. Ze pleiten voor een verdere verkenning van het nut en de noodzaak van deze gesegregeerde vorm van onderwijs.
Lees hun reactie in het artikel ‘En nu?! Denken over de toekomst van begaafdheidsonderwijs in Nederland’

Motiveren van (hoog)begaafde leerlingen en hun klasgenoten op reguliere basisscholen

Hornstra, L., Smeets, K. Mathijssen, S., Denissen, J. & Bakx, A. (2022). Motiveren van (hoog)begaafde leerlingen en hun klasgenoten op reguliere basisscholen: over behoefte aan autonomie-ondersteuning en betrokkenheid. OnderWijsTijd, 2(1), 28-33.
Hoe motiveer je (hoog)begaafde leerlingen en hun klasgenoten in de reguliere klas? Vanuit POINT is onderzoek gedaan naar dit vraagstuk. Dit onderzoek is onlangs omgezet naar een praktijkartikel in het tijdschrift OnderWijsTijd.
Open Motiveren van (hoog)begaafde leerlingen en hun klasgenoten op reguliere basisscholen

Alle leerlingen bij de les: voorkom vastlopen van moeilijk en makkelijk lerenden

De Heer, W. (2021). Alle leerlingen bij de les: voorkom vastlopen van moeilijk en makkelijk lerenden.Amsterdam/Leuven: Lannoo Campus.
In het boek staan onderwijsaanpassingen voor moeilijk en (zeer) makkelijk lerende kinderen centraal. Leerlingen die moeite hebben met leren en die van zichzelf (heel) makkelijk leren, lopen in het onderwijs namelijk vaak vast. Zij ontwikkelen vergelijkbare leer- en/of gedragsproblemen. Uitgelegd wordt dat als het onderwijs wordt aangepast aan hun leerbehoeften, de problemen vaak sterk afnemen. Ingegaan wordt op de vragen: hoe herken en erken je de mogelijkheden en beperkingen van deze leerlingen en hoe kun je het onderwijs zo veranderen dat het hierop aansluit? In het boek zijn concrete handreikingen opgenomen voor leraren in het po en vo om ook deze leerlingen “bij de les” te houden. Daarnaast zijn er verschillende casussen uitgewerkt, waarvan er vijf worden besproken in audiobestanden. Ook zijn er op de Lannoo website verschillende bijlagen bij dit boek opgenomen. De onderwijsaanpassingen zijn breed toepasbaar en leiden feitelijk tot ontwikkelingsgericht onderwijs, ofwel onderwijs dat aansluit op de ontwikkeling van leerlingen.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost € 24,99

Vroegsignalering van hoogbegaafdheid: de tools zijn er, maar de praktijk blijft achter

Mieke Ketelaars, M. (2020). Vroegsignalering van hoogbegaafdheid: de tools zijn er, maar de praktijk blijft achter: Interview met Dorien Kok. Tijdschrift voor orthopedagogiek, 59(5), 44-48.
Er is voldoende kennis over vroege signalen van hoogbegaafdheid. Bovendien kunnen we met het huidige arsenaal aan signaleringsinstrumenten goed uit de voeten. Toch blijft vroegsignalering in de praktijk ernstig achter, concludeert Dorien Kok, directeur-bestuurder van Omniumschool. Al jaren zet zij zich in om vroegsignalering beter op de kaart te krijgen.
Open Vroegsignalering van hoogbegaafdheid: de tools zijn er, maar de praktijk blijft achter

Over passend onderwijs bij hoogbegaafdheid: regel en uitzondering

Mathijssen, S. (2021). Over passend onderwijs bij hoogbegaafdheid: regel en uitzondering. Beter begeleiden, 11(6), 18-22.

Het bieden van passend onderwijs aan leerlingen met kenmerken van begaafdheid blijkt geen makkelijke opgave. Kan wetenschappelijke kennis hierbij helpen? En hoe vertaal je deze kennis naar de werkvloer?
Open Over passend onderwijs bij hoogbegaafdheid : regel en uitzondering

Voelen hoogbegaafde kinderen zich beter in een klas met andere hoogbegaafde kinderen of juist in een heterogene klas?

Hoogbegaafde leerlingen kunnen zich zowel in een heterogene als homogene klas prettig voelen. Voordeel van een klas met andere hoogbegaafden is dat zij onderwijs krijgen dat beter past bij hun leerbehoeften. Het effect op het welbevinden hangt echter ook af van (onder andere) kenmerken van het kind en de lesstijl van de leraar. Het is dan ook belangrijk om individueel af te wegen in welke soort klas het kind zich het best voelt.
Open Voelen hoogbegaafde kinderen zich beter in een klas met andere hoogbegaafde kinderen of juist in een heterogene klas?

Animatie: de cirkels van Covey.

De cirkels van invloed en betrokkenheid van Stephen Covey is een mooi hulpmiddel om hoogbegaafde kinderen beter bewust te maken van zichzelf en hoe ze de regie kunnen nemen in hun persoonlijke leven. Henriëtte Dekker heeft hier zelf een animatie voor kinderen van gemaakt.
Bekijk Animatie: de cirkels van Covey

Werken met begaafdheid in de klas: pedagogische sensitiviteit als leidraad

Anouke Bakx, Esther de Boer, Maartje van den Brand
2e herz. dr. - Assen : Van Gorcum, 2022. - 192 p.
ISBN 9789023258377
Werken met begaafdheid in de klas is de opvolger van Werken met begaafde leerlingen in de klas en is geschreven voor leraren in opleiding en leraren in de praktijk. Het boek bevat verdiepende informatie over begaafdheid gebaseerd op wetenschappelijke inzichten. Deze inzichten zijn vertaald naar praktische handvatten en tips voor het werken met begaafde leerlingen in de klas. Aan de hand van casussen uit de praktijk worden diverse thema’s behandeld, zoals motivatie, metacognitie, disharmoniehypothese en hooggevoeligheid. Er wordt ook ingegaan op de discussies omtrent de terminologie van begaafdheid. En er is aandacht voor het wetenschappelijk discours rondom de gevoeligheid van begaafde leerlingen. De rode draad in het boek is de vraag: Wat kan een leerkracht doen om begaafde leerlingen op een goede manier te ondersteunen? Het boek geeft diverse handreikingen om in de klas aan de slag te gaan. Uitgangspunt hierbij is steeds ‘het goed kijken naar en begrijpen van de begaafde leerling’. De wijze waarop de handreikingen en tips zijn geformuleerd wil hiermee aansluiten bij het kijken naar en werken met begaafde leerlingen vanuit een pedagogisch sensitief perspectief.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost 28,- euro.

Hoogbegaafden vallen uit in onderwijs: ‘Je hoort zo vaak: maar jij bent toch juist zo slim?’

Tien procent van de leerlingen is meer - of hoogbegaafd. Zij passen vaak niet in het huidige onderwijssysteem. Dat moet anders, vinden ook hoogbegaafden zelf. ,,Ik heb veel trajecten doorlopen in mijn schooltijd, dat wil ik andere kinderen besparen.”
Artikel van Bart Gotink in Brabants Dagblad, 3 februari2022
Open Hoogbegaafden vallen uit in onderwijs: ‘Je hoort zo vaak: maar jij bent toch juist zo slim?’

Begaafde leerlingen in de aan-stand

Hoe kun je onderpresteerders in het regulier onderwijs bij de les houden en voorkomen dat ze uitvallen? In Leiden doen ze dat al bijna twee jaar met Project Maandag. ‘Een heel fijn begin van de week. Ik krijg er zoveel energie van, dat ik daar de rest van de week op kan teren.’

Artikel van Peter Zunneberg in Innoveren met LEF, special in Didactief jrg. 52, nr. 1-2 (2022).
Open Begaafde leerlingen in de aan-stand 

Begaafdheidsonderwijs: passend en pakkend : meer aandacht voor (hoog)begaafde leerlingen

Anouke Bakx, Eleonoor van Gerven, Annemieke Weterings-Helmons
In: BSM Basisschoolmanagement. - Jrg. 36, nr. 1 (februari 2022) : p. 16-19
Onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen krijgt de laatste jaren meer aandacht. Zo stimuleert de overheid het onderwijs aan begaafde leerlingen met de subsidieregeling 'Passend onderwijs begaafde leerlingen'. Het is behoorlijk complex om alle leerlingen van passend - laat staan 'pakkend' - onderwijs te voorzien. Schoolleiders kunnen pakkend onderwijs stimuleren voor alle leerlingen, ook de begaafde leerlingen, vanuit de visie op begaafdheidsonderwijs die bij hun school past.

Veertig vragen voor verrijking

Esther de Boer; Bijzonder Gewoon Begaafd
Helmond: OMJS, 2022. - 1 doosje met 40 krt. in A5-formaat
ISBN 6090947440452
Deze tool biedt docenten in het voortgezet onderwijs veertig voorbeelden van leervragen die de leerlingen uitdaging bieden, gebaseerd op het hogere-orde-denken volgens de taxonomie van Bloom. Op elk kaartje staat een concrete leervraag in de context van een van de vele vakgebieden in het voortgezet onderwijs. Samen dekken de leervragen het brede scala aan vakgebieden in de school. Elk kaartje biedt ook ideeën en mogelijkheden tot aanpassing en verdieping. Daarnaast is helder weergegeven binnen welke categorie van hogere-orde-denken de leervraag valt.
Open Overzichtskaart van Veertig vragen voor verrijking
Open Drie voorbeelden van Veertig vragen voor verrijking

Begaafdheidsonderwijs: passend en pakkend: meer aandacht voor (hoog)begaafde leerlingen

Anouke Bakx, Eleonoor van Gerven, Annemieke Weterings-Helmons
In: Basisschoolmanagement. - jrg. 36 (2022), nr. 1 (februari). - p. 16-19
Onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen krijgt de laatste jaren meer aandacht. Zo stimuleert de overheid het het onderwijs aan begaafde leerlingen met de subsidieregeling 'Passend onderwijs begaafde leerlingen'. Het is behoorlijk complex om alle leerlingen van passend - laat staan 'pakkend'- onderwijs te voorzien. Schoolleiders kunnen pakkend onderwijs stimuleren voor alle leerlingen, ook de begaafde leerlingen, vanuit de visie op begaafdheidsonderwijs die bij hun school past.

SiDi PO : toolbox cognitief talent

Jan Kuipers
Drachten : Eduforce, 2019
Opvolger van de Sidi-3, een signalerings- en diagnostisch instrument voor (hoog)begaafde leerlingen. Het wil een beeld geven van talenten en persoonlijkheidskenmerken van leerlingen, op zowel cognitief als mentaal/emotioneel en sociaal vlak. Het uitgangspunt van de SiDi PO is dat er een onderscheid wordt gemaakt in drie fasen: de signalering, de algemene diagnose en de verdiepende diagnose. In elke fase kan gebruik worden gemaakt van een aantal tools om tot een goed beeld te komen. Elke tool begint met een onderzoeksvraag. Er is een keuze uit 10 tools waarmee leerkrachten met ouders en kind kunnen nagaan of er sprake is van een leervoorsprong/hoge begaafdheid en welke belemmeringen er eventueel zijn. Daarbij is het uitgangspunt dat de leerkracht regisseur is. SiDi Po is een online instrument. SiDi PO is geen protocol, waarbij alle stappen verplicht gezet moeten worden, maar een toolkit van instrumenten, waar naar eigen behoefte gebruik van gemaakt kan worden. Bij de scores worden adviezen gegeven en er kunnen eenvoudig leerlingdossiers aangemaakt worden. Het dossier kan opgeslagen worden in het leerlingvolgsysteem van de school. De oudervragenlijsten kunnen naar de betreffende ouders gemaild worden en komen automatisch op de juiste plaats terug.  
BCO heeft geen abonnement op SIDI PO, er kan een (demo)account aangemaakt worden

Inventarisatie van onderwijsactiviteiten ter verbetering van het passend aanbod voor (hoog)begaafde leerlingen

Krijnen, E., Gilde, J. ’t, Ledoux, G., Schoevers, E., Vergeer, J. & van Weerdenburg, M. van
Amsterdam : KohnstammInstituut, 2021. - (Rapport: 1075)
ISBN 94-6321-141-3
Nieuw rapport. Het Kohnstamm Instituut onderzocht vorig jaar samen met Oberon en de Radboud Universiteit Nijmegen welke activiteiten samenwerkingsverbanden aanbieden voor (hoog)begaafde leerlingen.
Open Inventarisatie van onderwijsactiviteiten ter verbetering van het passend aanbod voor (hoog)begaafde leerlingen