Talentgedreven onderwijs geven

Pronk, E., & Busschots, E. (2020). Talentgedreven onderwijs geven: praktische handvatten voor leraren basisonderwijs. Assen: Van Gorcum. 224 p. ISBN 9789023256779.
Het basisboek beschrijft tien samenhangende thema’s die het landschap vormen voor onderwijs geven vanuit talent. Het vertrekpunt is daarbij steeds opnieuw diegene die dat onderwijs verzorgt: de (toekomstige) leerkracht. De eigen talenten vormen het fundament onder de manier waarop de leerkracht lesgeeft aan (jonge) kinderen en aan jongeren. En door eigen talenten bewust in te zetten kan de leerkracht een voorbeeld zijn voor de leerlingen. Dan wordt er talent gedreven onderwijs gegeven.
Bij het basisboek is een werkboek verschenen. 

Pronk, E., & Busschots, E. (2020). Talentgedreven onderwijs geven: werkboek. Assen: Van Gorcum. 220 p. ISBN 9789023258810.
Dit werkboek is bedoeld als logboek van de eigen talenten en processtappen. Een aantal opdrachten uit het basisboek komt in dit werkboek terug, verrijkt met extra reflecties en verdiepingsoefeningen. Het werkboek wil de leerkracht ondersteunen om een verschil te maken voor kinderen en jongeren, door hen te versterken van binnenuit.

Beide boeken zijn niet aanwezig in het kenniscentrum en kosten respectievelijk 34,95 en 20,00 euro.

Scan HB

Kuipers, J. (2021). Scan HB: kwaliteitsmeter onderwijsaanbod. Drachten : Eduforce
ScanHB wil zicht bieden op de kwaliteit van het beleid en de professionaliteit van medewerkers in het basisonderwijs als het gaat om het onderwijsaanbod aan talentvolle/hoogbegaafde leerlingen. De inhoud bestaat uit 12 online scanlijsten. Deze lijsten hebben betrekking op de beleidsbeschrijving (wat we willen) en op het handelen in de praktijk (wat we doen). Naast een beeld van kwaliteiten en de eventuele verbeterpunten worden per lijst uitgebreide aanbevelingen gegeven. Er wordt volledig online gewerkt met de ScanHB. Van alle lijsten kunnen aan het eind een compleet schooldossier als PDF-bestand gedownload worden. De school kan zelf bepalen welke lijsten gebruikt worden, door wie de lijsten worden ingevuld en hoe vaak. Na het invullen van een lijst wordt een conclusieblad met verbeterpunten en adviezen gegenereerd. Het aantal uitvoerenden per school om met ScanHB aan de slag te gaan is ongelimiteerd, evenals de frequentie van het invullen van de lijsten. Er is een eenmalige aanschafprijs voor ScanHB en jaarlijkse onderhoudskosten. Er kan eerst een gratis demoversie aangeschaft, de school ontvangt dan twee lijsten om uit te proberen.
Niet aanwezig in het kenniscentrum

‘En nu?! Denken over de toekomst van begaafdheidsonderwijs in Nederland’

Uit een onlangs verschenen onderzoeksrapport blijkt dat sommige ouders van begaafde kinderen blij zijn met voltijdsbegaafdheidsonderwijs. Sinds hun kinderen daarmee zijn gestart, is hun welbevinden toegenomen, geven ze aan. Is deze vorm van onderwijs daarom dé oplossing voor begaafde kinderen? Volgens Eleonoor van Gerven en Anouke Bakx is die conclusie te kort door de bocht. Ze pleiten voor een verdere verkenning van het nut en de noodzaak van deze gesegregeerde vorm van onderwijs.
Lees hun reactie in het artikel ‘En nu?! Denken over de toekomst van begaafdheidsonderwijs in Nederland’

Alle leerlingen bij de les: voorkom vastlopen van moeilijk en makkelijk lerenden

De Heer, W. (2021). Alle leerlingen bij de les: voorkom vastlopen van moeilijk en makkelijk lerenden.Amsterdam/Leuven: Lannoo Campus.
In het boek staan onderwijsaanpassingen voor moeilijk en (zeer) makkelijk lerende kinderen centraal. Leerlingen die moeite hebben met leren en die van zichzelf (heel) makkelijk leren, lopen in het onderwijs namelijk vaak vast. Zij ontwikkelen vergelijkbare leer- en/of gedragsproblemen. Uitgelegd wordt dat als het onderwijs wordt aangepast aan hun leerbehoeften, de problemen vaak sterk afnemen. Ingegaan wordt op de vragen: hoe herken en erken je de mogelijkheden en beperkingen van deze leerlingen en hoe kun je het onderwijs zo veranderen dat het hierop aansluit? In het boek zijn concrete handreikingen opgenomen voor leraren in het po en vo om ook deze leerlingen “bij de les” te houden. Daarnaast zijn er verschillende casussen uitgewerkt, waarvan er vijf worden besproken in audiobestanden. Ook zijn er op de Lannoo website verschillende bijlagen bij dit boek opgenomen. De onderwijsaanpassingen zijn breed toepasbaar en leiden feitelijk tot ontwikkelingsgericht onderwijs, ofwel onderwijs dat aansluit op de ontwikkeling van leerlingen.
Het boek is niet aanwezig in het kenniscentrum en kost € 24,99

Hoe dan? : pakkend onderwijs voor begaafde leerlingen

Anouke Bakx, Eleonoor van Gerven en Annemieke Weterings-Helmons
Huizen : Pica, 2021
ISBN 9789493209350
Het afstemmen in basis- of voortgezet onderwijs op begaafde leerlingen is geen luxe interventie maar een verbeteringsslag van de kwaliteit van het onderwijs aan de hele school. Vanuit het perspectief dat alle leerlingen recht hebben op een ononderbroken ontwikkeling bekeken de auteurs welke thema’s voor schoolleiders, schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en uiteraard specialisten begaafdheidsonderwijs van belang zijn om binnen hun eigen team bespreekbaar te maken.
De auteurs zetten in op het belang van visie, ontwikkeling en positiebepaling om aan de hand daarvan beleidsmatige keuzes te kunnen maken die bijdragen aan de ontwikkelingskansen van begaafde leerlingen en die leiden tot rijker onderwijs voor alle leerlingen in de school. Dit doen ze in zes hoofdstukken, waarin ze thema’s aan snijden als: visies op begaafdheid, effectieve ondersteuningsstructuur voor leerlingen én leraren, grenze(n)loos onderwijzen, goed leraarschap, als leren andere ondersteuning vereist en pakkende professionalisering.
Plek in kenniscentrum: Hoogbegaafdheid 10320-BAKX

Regisseur van je eigen leerproces

Ellen Dittrich
Gifted@248. - Lente 2021. - p. 12-15
Een artikel over het aantrekkelijker maken van het onderwijs voor hoogbegaafde kinderen. Doordat hoogbegaafden anders ‘beleven’ kan er onbegrip tussen kind en omgeving ontstaan. Een begripvolle omgeving is veilig en staat een kind toe om ‘anders’ te zijn. Als een kind zich anders en niet gewaardeerd voelt, kan hij of zij probleemgedrag gaan vertonen. Dit kan zich uiten in psychosomatische klachten, angst, huilen, somberheid, etc. Dit gedrag wordt ‘overlevingsgedrag’ genoemd, omdat het gedrag ontstaat doordat een kind in nood is. Deze kinderen zitten niet lekker in hun vel en zijn niet leerbaar. Door gesprekjes te voeren met het kind, kan een leerkracht erachter komen wat er aan de hand is en wat er nodig is om te helpen.
Leerbaar maken bestaat uit twee componenten: de omgeving van het kind zodanig aanpassen dat hij zich prettig en gewaardeerd voelt en zijn energie weer kan begrijpen om te leren. Daarnaast moet een hoogbegaafd kind leren dat anderen de wereld ander zien dan hij en hoe hij daarmee om kan gaan. Hoogbegaafde kinderen leren niet alleen anders, maar ondervinden ook andere problemen bij het leren en maken van fouten. Dit zijn valkuilen, zoals het niet goed lezen van een instructie, het niet teruglezen en het niet herhalen van de stof. Om echt inzicht te krijgen in het individuele leerproces van een kind is het evalueren van opdrachten belangrijk.

Uitdagend onderwijs aan pientere peuters en kleuters [Webvideo]

Leraar24, 2017. - 1 filmpje 5(:04 min.)
Uit de praktijk blijkt dat sommige jonge kinderen zich sneller ontwikkelen en nieuwsgieriger zijn dan andere kinderen. Deze pientere peuters en kleuters behoeven meer of andere uitdaging. Op basisschool De Appelgaard in Nijkerk zijn ze daarom begonnen met een peuter – en kleuter plusklas. Via onderzoekend en ontwerpend leren wordt er tegemoet gekomen aan de ontwikkelingsvoorsprong van deze kinderen. Leerkracht Alieke de Jong heeft subsidie en begeleiding van het LerarenOntwikkelFonds gekregen om ‘De pientere peuter – en kleuterklas’ te kunnen vormgeven. Ga naar het filmpje

Briljant verrijkend projectonderwijs

Wilna van den Brink, Marije den Otter
Huizen : Pica, 2017
- Leerkrachtenhandleiding
- Projectgids
Verrijkingsaanbod voor (hoog)begaafde leerlingen uit groep 4 t/m 8. Het kan ingezet worden in plusklassen, maar ook binnen reguliere klassen voor een kleiner groepje (hoog)begaafde leerlingen. Ieder onderwerp kan aangeboden worden volgens de structuur van het programma. Gedurende circa acht tot tien weken werken leerlingen volgens het stappenplan van Briljant. Leerlingen bedenken en beantwoorden hun eigen leervragen en doen zo nieuwe kennis op. Daarnaast werken de leerlingen aan een persoonlijk leerdoel, gericht op de sociaal-emotionele ontwikkeling en executieve functies. Het project wordt afgesloten met een presentatie en reflectie. Briljant bestaat uit een projectgids voor leerlingen en een leerkrachtenhandleiding. De projectgids bevat twaalf stappen. Leerlingen houden hierin onder andere hun planning bij. De handleiding geeft een beschrijving van de invulling van de lessen, dat is toe te passen bij ieder willekeurig thema. Daarnaast wordt een voorbeeldproject beschreven. De aanpak is onder andere geïnspireerd op het TASC-model, de Taxonomie van Bloom, inzichten rond executieve functies en oplossingsgericht werken.
10 Projectgidsen + 1 Handleiding: € 60,-

Omgaan met hoogbegaafdheid op school

Renata Hamsikova & Joyce Luider-Veenstra
Dordrecht : Instondo, 2018. - 100 p.
ISBN 9789463171304
Korte beschrijving van wat nodig is om te begrijpen wat hoogbegaafde leerlingen nodig hebben. Aan de hand van praktische tools leren leerkrachten en intern begeleiders wat nodig is om deze leerlingen te onderwijzen. Het is een eerste aanzet tot meer kennis over het begeleiden van hoogbegaafde kinderen in je klas. Kwalitatief goed onderwijs voor hoogbegaafde kinderen vraagt om het verder verdiepen vanuit deze basiskennis. Hoogbegaafdheid is ‘in’. Her en der richt men speciale klassen voor hoogbegaafde leerlingen op. Wat vaak ontbreekt, is het besef dat hoogbegaafdheid een bijzonder complex fenomeen is. De enorme verschillen in leerlingen binnen het hoogbegaafdheidsspectrum van 130 tot 210 IQ worden vaak niet herkend. Daarom is het belangrijk je eerst goed te verdiepen in dit fenomeen, voordat er een verrijkingsprogramma, plusklas of zelfs voltijd onderwijs voor hoogbegaafden wordt gestart.
Niet aanwezig in kenniscentrum. Prijs: € 24,95

Hoogbegaafde leerlingen: het hele team in beweging

Uit onderzoek blijkt dat 20% van de leerlingen op de basisschool onvoldoende wordt uitgedaagd. De begeleiding van de (hoog)begaafde leerling is niet van vandaag op morgen geregeld. Een doorgaande leerlijn implementeren op school vraagt actie van het hele team en zal slechts stap voor stap gerealiseerd kunnen worden. Martine Blonk, Onderwijsadviseur bij Driestar Onderwijsadvies, geeft tips om aandacht voor (hoog)begaafde leerlingen schoolbreed op te pakken. Open het artikel op wij-leren.nl

Betere prestaties met minder les?

Excellente leerlingen die de keuze krijgen om in plaats van bepaalde lesuren zelfstandig te werken aan projecten die ze zelf hebben gekozen, scoren hogere cijfers op de middelbare school dan leerlingen die deze keus niet krijgen. Dit concludeert Ferry Haan in zijn onderzoek naar excellentiebeleid in het voortgezet onderwijs. Hij promoveerde 6 juni aan de Universiteit van Amsterdam. Lees meer

Kei in hoogbegaafdheid : het praktijkboek voor de leerkracht

Jan Kuipers
Drachten : Eduforce, 2018. - 120 p.
ISBN 9789492131911
In dit boek beschrijft Jan Kuipers, ECHA Specialist Hoogbegaafdheid, de stappen die volgens hem nodig zijn om tot een goede aanpak voor excellente en hoogbegaafden leerlingen te komen. In zijn boek staat de leerkracht centraal die op een school voor álle kinderen werkt, oog heeft voor innovaties en de wil heeft om de aanpak van excellente en hoogbegaafden kinderen te verbeteren. Zijn motto hierbij is: met kennis, ervaring en inzet (KEI) kun je goed onderwijs bieden aan hoogbegaafde kinderen! Met praktijkvoorbeelden.
Prijs: € 29,85

Passend onderwijs voor begaafde leerlingen binnen samenwerkingsverbanden

Enschede : SLO, 2018
Rapportage van een inventariserend onderzoek binnen samenwerkingsverbanden. De brede doelstelling van passend onderwijs is een passende plek voor ieder kind, dus ook voor (hoog)begaafde leerlingen. Aandacht voor de mogelijkheden en behoeften van begaafde leerlingen in de context van passend onderwijs is niet altijd vanzelfsprekend. Via diverse beleidsmaatregelen wordt hiervoor extra aandacht gevraagd en sinds augustus 2015 ontvangen de samenwerkingsverbanden (SWV'en) hiervoor extra gelden. Dit inventariserende onderzoek beoogt weer te geven wat de stand van zaken is binnen de SWV'en van het primair en voortgezet onderwijs op het gebied van onderwijs aan en begeleiding van begaafde kinderen en welke ambities zij hebben. Open de publicatie  

De Steiger - Marant

Dit is een tijdelijke, stimulerende leef- en leeromgeving voor (hoog)begaafde kinderen met veel potentie die (bijna) uitvallen in het reguliere onderwijs. De reden hiervoor is dat ze zich vaak moeilijk kunnen verhouden tot het systeem. Oftwel: De Steiger is een plek om te ontdekken en spelenderwijs te leren, tot de kinderen weer naar school kunnen en weer aansluiting vinden in de klas.
We bieden deze kinderen een plek om aan te meren en hun leren te verhogen, tot ze dit zelf weer kunnen. De Steiger richt zich met name op kinderen in groep 4 t/m 8 van het primair onderwijs. De Steiger is geen school: kinderen komen maximaal twee dagen per week en gaan daarnaast weer (gedeeltelijk) naar school. Zoals het er nu voorstaat, zouden we rond de zomer moeten kunnen beginnen met de eerste kinderen. Lees meer

Gelijkheid troef in het Nederlandse basisonderwijs

onderzoek naar het onderwijs voor zeer makkelijk lerenden
Willy de Heer
Enschede : Ipskamp printing, 2017. -
ISBN 9789402806977
In deze dissertatie worden eerst de vragen aan de orde gesteld wat hoogbegaafdheid is en welke kennis in de wetenschap aanwezig is over het onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen.
Voor het begrip hoogbegaafd wordt het begrip zeer makkelijk lerend (zmal) geïntroduceerd. In de onderwijsomgeving is het namelijk gebruikelijk om kinderen met een IQ-score lager dan 90 niet te belasten met termen die een negatieve gevoelswaarde geven. Naar analogie hiervan wordt in dit onderzoek een pedagogische terminologie gehanteerd om kinderen met een IQ-score van 90 of hoger aan te duiden. Het begrip zeer makkelijk lerend wordt gebruikt als tegenhanger van het begrip zeer moeilijk lerend (zml).
Vervolgens is de wetenschappelijke kennis over het onderwijs aan zeer makkelijk lerenden in kaart gebracht. De begrippen ondervraging en incongruentie worden hierbij geïntroduceerd. Geconcludeerd wordt dat de problemen van zeer makkelijk en zeer moeilijk lerende leerlingen vergelijkbaar zijn. Voor beide groepen is het noodzakelijk dat het onderwijs wordt aangepast aan hun afwijkende leerproces. Tevens is de onderwijssituatie van zeer makkelijk lerenden in het Nederlandse basisonderwijs geanalyseerd. De in kaart gebrachte wetenschappelijke kennis over het onderwijs aan deze leerlingen blijkt om verklaarbare redenen nagenoeg niet te worden toegepast. Deze verklaarbare redenen zijn nader onderzocht in twee afzonderlijke vervolgonderzoeken, een op hogeschoolniveau en een op samenlevingsniveau.
De resultaten van de drie onderzoeken hebben geleid tot enkele stevige conclusies.
Prijs: € 37,10

Goed onderwijs voor begaafde leerlingen : 7 aanraders en 1 heet hangijzer

Eleonoor van Gerven
Dordrecht : Instondo, 2016. – 100 p.
ISBN 9789463170499

In toenemende mate geven schoolteams heel bewust vorm aan het onderwijs aan begaafde leerlingen. Hierbij komen veel dilemma's naar voren. In alle gevallen is het vertrekpunt de opvatting van het team over 'goed onderwijs'. Is dat onderwijs ook goed voor de begaafde leerlingen? Welk perspectief op begaafdheid heeft het team? Alle kinderen hebben gaven, maar toch zijn niet alle leerlingen begaafd. Hoe kan begaafd zijn zich vertalen in educatieve behoeften? Hoe zorgen we ervoor dat we die educatieve behoeften op vijf domeinen blijven formuleren: cognitief, schoolse vaardigheden, interpersoonlijk, intrapersoonlijk en motorisch? En als je dan gaat inspelen op die behoeften, waar moet je dan rekening mee houden? Wat zijn bijvoorbeeld de grootste valkuilen als je aanpassingen in de leerstof gaat verzorgen? Als je uitgaat van de inclusieve gedachte, betekent dit dan ook dat de plusklas uit den boze is of kun je die vraag alleen vanuit een bredere context beantwoorden? En wie en wat bepaalt welke leerling mag deelnemen aan zo'n alternatief onderwijsarrangement? In deze TIBtool van Eleonoor van Gerven worden aandachtspunten voor goed onderwijs voor begaafde leerlingen in het spotlicht gezet en wil dit boek helpen je om met het team een eigen plan te trekken. Plek in kenniscentrum: Hoogbegaafdheid 10320-GERV